काठमाडौँ। पछिल्ला केही हप्तायता अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँगै नेपालमा समेत सुनको मूल्य उच्च मात्रामा घट्न थालेको छ। केही समय अघिसम्म लगातार बढेर नयाँ रेकर्ड बनाइरहेको सुन अहिले झन्डै ६ प्रतिशतले घटिसकेको छ।
विश्व बजारमा सुनको यस्तो अचानकको गिरावटले नेपालजस्तो देशमा पनि प्रभाव पार्न थालेको छ। विज्ञहरूका अनुसार यस पटकको गिरावट सामान्य उतारचढावभन्दा फरक छ । यसको पछाडि आर्थिक, राजनीतिक र मनोवैज्ञानिक कारणहरू मिसिएका छन्।
सुनको मूल्य घट्नुको पछाडिको सबैभन्दा प्रमुख कारणमध्येको एक हो, अमेरिकी डलर बलियो हुनु । विश्वभर सुनको मूल्य अमेरिकी डलरमा तय हुन्छ । यसले गर्दा जब डलर बलियो हुन्छ, अन्य देशका लगानीकर्ताका लागि सुन महँगो पर्छ र माग घट्छ। पछिल्लो समयमा अमेरिकी अर्थतन्त्र अपेक्षाकृत स्थिर रहँदा डलरको मूल्य लगातार बढिरहेको छ, जसको प्रत्यक्ष असर सुनको भाउमा परेको हो।
दोस्रो कारण हो, उच्च ब्याजदर । सुन कुनै ब्याज वा लाभांश दिने सम्पत्ति होइन । तर अहिले अमेरिकी केन्द्रीय बैङ्कले ब्याजदर उच्च राखेको छ। यसले गर्दा लगानीकर्ताहरू ब्याज पाइने लगानीका क्षेत्र र ऋण बजारमा पैसा लगाउन थालेका छन्। यसले सुनको आकर्षण घटाएको छ र बजारमा सुन बेच्नेहरूको सङ्ख्या बढेको छ।
तेस्रो कारण हो, सुरक्षित लगानीको माग घट्नु । सुनलाई परम्परागत रूपमा आर्थिक अस्थिरता, युद्ध वा मुद्रास्फीति जस्ता अवस्थाहरूमा सुरक्षित लगानीका रूपमा किन्न खोजिन्छ। तर अहिले विश्व बजार केही स्थिर हुँदै गएको छ । यसले गर्दा लगानीकर्ताहरूले सुन बेचेर शेयर बजार वा अन्य सम्पत्तिमा लगानी गर्न थालेका छन्। यसले पनि सुनको भाउ घटाउनमा योगदान पुर्याएको छ ।
सुनको मूल्य घट्नुको चौथो कारण भनेको मुनाफा सुरक्षित गर्नु (प्रोफिट बुकिङ) हो। गत केही महिनामा सुनको मूल्य अस्वाभाविक रूपमा बढेको थियो। कतिपय बजारमा सुनको मूल्य प्रति औँस ३ हजार अमेरिकी डलर नजिक पुगेको थियो। यस्तो उच्च मूल्यमा पुगेपछि धेरै लगानीकर्ताले लाभ लिनु उपयुक्त ठाने र सुन बेच्न थाले, जसले बजारमा अचानक गिरावट ल्यायो।
विश्व बजारको डर र हल्लाको प्रभाव पनि सुनको मूल्यमा पर्ने गर्छ। केही ठुला वित्तीय कम्पनी र स्वचालित ट्रेडिङ प्रणालीहरूले ठुलो मात्रामा सुन बेच्दा मूल्य अझ छिटो घटेको बताइन्छ। यस्तो प्रवृत्तिले बजारमा थप अनिश्चितता र डर पैदा गरेको छ । फलस्वरूप, सुनको मूल्य अझ तीव्र रूपमा घट्दै गएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकहरूका अनुसार सुनको मूल्य अहिलेको स्तरबाट अझै १५ देखि २५ प्रतिशतसम्म घट्ने सम्भावना छ। यदि ब्याजदर उच्च रहिरह्यो, डलर बलियो बन्दै गयो र विश्व बजारमा ठुला सङ्कटहरू आएनन् भने सुन अझ तल झर्न सक्छ। केही रिपोर्टले सुन प्रति औँस २,७०० अमेरिकी डलरसम्म झर्न सक्ने अनुमान गरेका छन्।
विश्व बजारको यस परिवर्तनको प्रभाव नेपालमा पनि देखिएको छ। पछिल्लो एक हप्तामै नेपालमा सुनको मूल्य प्रति तोला १३ हजार रुपैयाँ भन्दा बढीले घटेको छ। घट्ने यो क्रममा अझै जारी छ । नेपालमा सुनको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजार, अमेरिकी डलरको विनिमय दर र सरकारले निर्धारण गरेको आयात शुल्कमा निर्भर गर्छ। केही समयअघि सरकारले सुनको आयातमा लाग्ने भन्सार शुल्क घटाएको थियो, जसले बजारमा तुरुन्तै मूल्य घटाएको थियो। मंगलबार सुन प्रतितोला २ लाख ३७ हजार रुपैयाँमा कारोबार भयो । सोमबार सुनको मूल्य २ लाख ३९ हजार ९०० रुपैयाँ थियो । कतिपय सुन व्यवसायीले नेपालमा सुनको मूल्य अझै २० देखि २५ प्रतिशतसम्म घट्न सक्ने बताएका छन्।
तर केही व्यवसायी भने सुनको मूल्य त्यस्तो स्तरमा पुग्ने सम्भावना तत्काल नरहेको बताउँछन्। नेपालमा विवाह, धार्मिक कार्य र दीर्घकालीन लगानीका कारण सुनको प्राय सधैँ स्थिर रहन्छ। यसका साथै, सीमित आपूर्ति र आयातमा हुने झन्झटका कारण मूल्य अचानक धेरै तल नजाने उनीहरुको मत छ । यद्यपि, निर्धारक तत्त्वहरूको विश्लेषण गर्दा नेपालमा अझै केही समय सुनको मूल्य घट्न सक्ने कुरामा भने उनीहरू सहमत देखिन्छन्।
समग्रमा हेर्दा, सुनको मूल्यमा आएको यो गिरावट कुनै सामान्य उतारचढाव होइन। यो विश्व अर्थतन्त्रमा भइरहेको ठुला परिवर्तनसँग जोडिएको छ। ब्याजदर, डलरको शक्ति र लगानीकर्ताको मनोविज्ञान जस्ता कुराले सुनको मूल्य घटाउनमा भूमिका खेलिरहेका छन्। त्यसैले विश्वमा यी कुराहरू कसरी अघि बढ्छन्, त्यसले नै आगामी दिनमा सुनको भाउमा फरक पार्ने छ ।
