जाडो महिनाको आगमनसँगै चारैतिर चाडपर्वका धुनहरू गुन्जिन थालेका छन्। कतै क्यारोल (क्रिसमस गीत) त कतै भजनहरूको गुञ्जनले माहोललाई उल्लासमय बनाइरहेको छ। संगीत र गीतले मानिसलाई खुसी मात्र दिँदैन, यसले स्वास्थ्यमा पनि चमत्कारी प्रभाव पार्छ।
विशेष गरी समूहमा गीत गाउँदा मुटुदेखि दिमागसम्मका लागि धेरै फाइदा हुन्छ। यसले मानिसहरूलाई एकअर्काको नजिक ल्याउँछ, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ र पीडा कम गर्न समेत मद्दत गर्छ।
क्याम्ब्रिज इन्स्टिच्युट फर म्युजिक थेरापी रिसर्चका अनुसन्धानकर्ता एलेक्स स्ट्रिट भन्छन्, “गीत गाउनु एक मानसिक, शारीरिक, भावनात्मक र सामाजिक क्रियाकलाप हो।”
मनोवैज्ञानिकहरूका अनुसार समूहमा गीत गाउँदा मानिसहरूले गहिरो सामाजिक एकता महसुस गर्छन्। अनुसन्धानले देखाएको छ, बिल्कुलै अपरिचित व्यक्तिहरू पनि एक घण्टा सँगै गाएपछि एकअर्कासँग धेरै नजिक भएको महसुस गर्छन्।
गीत गाउनु केवल रमाइलो मात्र होइन, यसले शरीरमा उल्लेखनीय प्रभाव पार्छ :
मुटु र रक्तचाप: गीत गाउँदा मुटुको धड्कन र रक्तचाप सन्तुलित हुन सक्छ।
हर्मोनको उत्पादन: गाउँदा लामो र नियन्त्रित श्वास बाहिर फालिन्छ, जसले ‘एन्डोर्फिन’ हर्मोन उत्पादन गर्छ। यो हर्मोन खुसी महसुस गराउन र दुखाइ कम गर्न सहयोगी हुन्छ।
भेगस नर्भ: यसले ‘भेगस नर्भ’ लाई सक्रिय बनाउँछ, जुन घाँटीको मांसपेशीसँग जोडिएको हुन्छ र यसले तनाव कम गर्न मद्दत गर्छ।
शारीरिक व्यायाम: साउथह्याम्पटन विश्वविद्यालयका एसोसिएट प्रोफेसर एडम लुइस भन्छन्, “गीत गाउनु एक शारीरिक गतिविधि हो। केही अनुसन्धानले यसको प्रभाव ट्रेडमिलमा मध्यम गतिमा हिँड्नु जस्तै हुने देखाएका छन्।”
विश्वभरका चिकित्सा विशेषज्ञहरूले विभिन्न रोगबाट पीडित मानिसहरूको जीवनस्तर सुधार गर्न गीत र संगीतको प्रयोग गरिरहेका छन्।
१. मस्तिष्क पुन:स्थापना: स्ट्रोक (मस्तिष्कघात) पछि बोल्ने क्षमता गुमाएका वा पार्किन्सन्स र डिमेन्सिया भएका बिरामीहरूका लागि ‘सिङगिङ थेरापी’ निकै प्रभावकारी देखिएको छ। संगीतले दिमागको ‘न्युरोप्लास्टिसिटी’ बढाउँछ, जसले गर्दा दिमागले नयाँ कनेक्सनहरू बनाएर पुनः बोल्न वा सम्झन मद्दत गर्छ। अमेरिकाकी पूर्व सांसद ग्याब्रिएल गिफर्ड्सले टाउकोमा गोली लागेपछि पुनः बोल्न सिक्न संगीतकै सहारा लिएकी थिइन्।
२. श्वासप्रश्वासमा सुधार: फोक्सोको समस्या वा लामो समयदेखि कोभिड झेलिरहेका बिरामीहरूका लागि पनि गायन लाभदायक मानिएको छ। इम्पेरियल कलेज लन्डनका डा. कीर फिलिपका अनुसार, गाउँदा श्वासप्रश्वासको लय र गहिराइमा सुधार आउँछ, जसले बिरामीलाई सास फेर्न सहज बनाउँछ।
हेलसिन्की विश्वविद्यालयका न्युरोसाइकलोजी प्राध्यापक टेप्पो सार्कामोका अनुसार वृद्धवृद्धाहरूमा सोच्ने र सम्झने शक्ति कायम राख्न गीत गाउनु निकै उपयोगी हुन्छ। यसले दिमागलाई सक्रिय राख्न र शब्दहरू सम्झन मद्दत गर्छ।
– बीबीसीका लागि डेविड कक्सले तयार पारेको सामग्रीबाट सम्पादित ।
