काठमाडौं । यौन सम्बन्ध धेरै दम्पतीको जीवनको अभिन्न अंग हो, तर जीवनमा आउने ठूला परिवर्तनसँगै धेरैजसो मानिसमा यसप्रति रुचि कम हुँदै जान्छ। नेसनल हेल्थ सर्भिस (एनएचएस) का अनुसार विशेषगरी गर्भावस्था र बच्चा जन्मिएपछि महिलाहरूमा यौन इच्छा घट्नु सामान्य कुरा हो।
बेलायतकी रियालिटी टिभी स्टार तथा फिटनेस कोच होली हगान ब्लिथले छोराको जन्मपछि आफूले पनि यस्तै अनुभव गरेको बताएकी छन्। ‘सीबीबिज प्यारेन्टिङ हेल्पलाइन’ कार्यक्रममा बोल्दै उनले भनिन्, ‘मलाई त्यसबेला यस्तो महसुस हुन्थ्यो कि श्रीमानले मलाई नछोए पनि केही फरक पर्दैन।’
सेक्स तथा रिलेसनसिप थेरापिस्ट र्याचेल गोल्डका अनुसार बच्चा जन्मिएको करिब ६ महिनापछि महिलाहरूलाई फेरि अन्तरंग हुनुपर्छ भन्ने दबाब महसुस हुन्छ। उनी भन्छिन्, ‘धेरैलाई लाग्छ कि ६ महिनापछि यौन सम्बन्धका लागि सही समय हो, तर यो सधैं सत्य हुँदैन। यसले दम्पतीलाई भ्रममा पार्न सक्छ।’
सन् २०२३ मा छोरा अल्फा–ज्याक्सको जन्मपछि आफ्नो यौन इच्छा निकै घटेको र श्रीमान् ज्याकब सँगको नजिकपनबाट बच्न खोजेको होलीले बताइन्।
‘मलाई डर लाग्थ्यो कि यदि मैले श्रीमानलाई माया गरेँ वा अँगालो हालेँ भने उनले यसलाई यौनको संकेतका रूपमा बुझ्नेछन्, जबकि म त्यसका लागि तयार थिइनँ,’ होलीले भनिन्, ‘मैले श्रीमानका हरेक पहललाई नकारात्मक रूपमा हेर्न थालेकी थिएँ।’
होलीका अनुसार श्रीमानसँग खुलेर कुरा गर्दा उनलाई धेरै राहत मिल्यो। उनले भनिन्, ‘मैले स्पष्ट भन्न थालेँ कि जब म तिमीलाई अँगालो हाल्छु, यसलाई यौन सम्बन्धतर्फ नलैजाऔं। किनकि त्यसले मलाई झन् टाढा बनाउँछ।’
यो कुराले दबाब कम भयो, तर उनका श्रीमानलाई कतै होलीले उनलाई मन पराउन छोडेको त होइन भन्ने डर लाग्यो। होलीले श्रीमानलाई सम्झाउँदै भनिन्, ‘यो तिम्रो कारणले होइन, मेरो अहिलेको मानसिक र शारीरिक अवस्थाका कारण हो। केही महिनासम्म मलाई यस्तै महसुस हुन सक्छ।’
विज्ञहरू के भन्छन् ?
प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञ डा. जेनिफर लिंकनका अनुसार बच्चा जन्मिएपछि महिलामा यौन इच्छा नहुनुका पछाडि धेरै कारण हुन्छन्।
शारीरिक रिकभरी: डेलिभरीपछि शरीरलाई निको हुन समय लाग्छ। पाठेघरलाई पहिलेको अवस्थामा फर्कन करिब ६ हप्ता लाग्छ भने योनी वा पेरेनियममा लागेका घाउ निको हुन समय लाग्छ।
हर्मोनल परिवर्तन: सुत्केरी अवस्थामा एस्ट्रोजन र प्रोजेस्टेरोन हर्मोनको स्तर अचानक घट्छ। डा. लिंकन भन्छिन्, ‘एस्ट्रोजनको कमीले योनीमा सुख्खापन आउँछ, जसले गर्दा यौन सम्बन्धका बेला पीडा हुन सक्छ।’
धेरैले रजोनिवृत्तिमा मात्र हर्मोन परिवर्तन हुन्छ भन्ने ठान्छन्, तर बच्चा जन्माए लगत्तैको समयमा हर्मोनमा सबैभन्दा तीव्र बदलाव आउँछ।
पुरुषमा पनि समस्या
यो समस्या आमाहरूमा मात्र सीमित छैन। ‘एनसीटी’ च्यारिटीकी फ्लेर पार्करका अनुसार बुवा बनेपछि पुरुषहरूमा पनि जिम्मेवारीको भावनाले गर्दा यौनमा रुचि घट्न सक्छ। थेरापिस्ट र्याचेल गोल्ड भन्छिन्, ‘पितृत्वको जिम्मेवारीले कहिलेकाहीँ पुरुषहरूलाई पनि तनाव दिन्छ, जसको असर उनीहरूको यौन जीवनमा पर्छ।’
विज्ञहरूको सुझाव
डा. जेनिफर लिंकन र अन्य विज्ञहरूले दम्पतीका लागि निम्न सुझाव दिएका छन्:
१. सामान्य मान्नुहोस्: यौन इच्छामा कमी आउनु यो समयमा बिल्कुल सामान्य हो भन्ने बुझ्नुहोस्।
२. धैर्य राख्नुहोस्: महिलाहरूले आफ्नो शरीरको निको हुने प्रक्रियाप्रति धैर्य राख्नुपर्छ।
३. खुलेर कुरा गर्नुहोस्: आफ्ना आवश्यकता र अपेक्षाबारे पार्टनरसँग स्पष्ट कुरा गर्नुहोस्।
४. नन्–सेक्सुअल टच: यौन सम्बन्ध नै नराखे पनि माया, स्नेह र भावनात्मक रूपमा नजिक रहन सकिन्छ।
५. कामको बाँडफाँड: घरको काम र बच्चाको हेरचाहमा श्रीमानले सघाउँदा श्रीमतीको तनाव कम हुन्छ, जसले सम्बन्ध सुधार्न मद्दत गर्छ।
यदि यो समस्याले सम्बन्धमा गम्भीर तनाव सिर्जना गरेको छ भने कपल्स काउन्सेलिङ वा चिकित्सकको सल्लाह लिन विज्ञहरूले सुझाव दिएका छन्। यस विषयमा थप जानकारी एनएचएस (NHS) को वेबसाइटमा पनि उपलब्ध छ।
–बीबीसी हिन्दीबाट ।
