अमेरिका र भेनेजुएलाबीचको पुरानो राजनीतिक वैमनस्य फेरि एकपटक खतरनाक मोडमा पुगेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प पुनः सत्तामा फर्किएपछि उनको प्रशासनले भेनेजुएलामा गोप्य र प्रत्यक्ष दुवै किसिमका कदम चालेको पुष्टि भएपछि विश्व राजनीतिको ध्यान फेरि दक्षिण अमेरिकातिर तानिएको छ।
भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलास मदुरो सन् २०१३ देखि सत्तामा छन्। देशमा तीव्र आर्थिक संकट, मुद्रास्फीति, मानवअधिकार उल्लंघन र भ्रष्टाचारका आरोपहरू लामो समयदेखि रहेका छन्। अमेरिकाले मदुरो सरकारलाई अधिनायकवादी र लोकतन्त्रविरोधी शासन को रूपमा चित्रण गर्दै आएको छ।
ओबामा र बाइडेन प्रशासनमा आर्थिक प्रतिबन्धहरू केन्द्रमा थिए तर ट्रम्पको पालामा यस सम्बन्धलाई खुला द्वन्द्वमा रूपान्तरण गर्ने संकेत देखिएको छ।
सेप्टेम्बर २ तारिखमा अमेरिकी सेनाले क्यारिबियन सागरमा एउटा भेनेजुएलाली डुंगामाथि हवाई आक्रमण गर्यो, जसमा ११ जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भेनेजुएलाले गरेको छ। अमेरिकी पक्षले उक्त डुंगालाई “ड्रग् तस्करीमा संलग्न” भन्दै वैध कदम भएको बताएको छ । तर काराकासले यसलाई “अवैध हत्या र राष्ट्रिय सार्वभौमिकतामाथिको आक्रमण” भनेको छ। राष्ट्रसंघमा बोल्दै भेनेजुएलाली प्रतिनिधिले भनेका छन, “अमेरिकी साम्राज्यवादले फेरि हाम्रो क्षेत्रलाई अस्थिर बनाउने प्रयास गरिरहेको छ।”
ट्रम्प प्रशासनले हालै खुफिया एजेन्सी ‘सीआइए’ लाई भेनेजुएलाभित्र गोप्य अपरेसन सञ्चालन गर्न आधिकारिक अनुमति दिएको पुष्टि गरेका छन्। यस अभियानको उद्देश्य “भ्रष्ट शासन, ड्रग कार्टेल र आतंककारी समूहहरू विरुद्ध” भनेर व्याख्या गरिएको छ। तर आलोचकहरूको भनाइमा यो अनुमति अमेरिकी राष्ट्रपतिको अधिकार क्षेत्रभन्दा बाहिरको कदम हो र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको उल्लङ्घन हुन सक्छ।
अमेरिकी नौसेना अहिले क्यारिबियन क्षेत्रमा सक्रिय रूपमा तैनाथ छ। यो तैनाथीलाई वाशिंगटनले “क्षेत्रीय सुरक्षाको तयारी” भन्दै व्याख्या गरेको छ, तर भेनेजुएलाले यसलाई प्रत्यक्ष आक्रमणको पूर्वतयारीको रूपमा लिएको छ। भेनेजुएलाका रक्षा मन्त्रीले चेतावनी दिएका छन्, “यदि हाम्रो भूमि वा समुद्रमा कुनै विदेशी कदम भयो भने हामी प्रतिकार बिना बस्नेछैनौं।”
अमेरिकाले भेनेजुएलाको राष्ट्रिय तेल कम्पनी पीडिभिएसए , राष्ट्रिय बैंकहरू र मदुरोका नजिकका व्यापारीहरूलाई थप प्रतिबन्ध लगाएको छ। यी प्रतिबन्धहरूले भेनेजुएलाको तेल निर्यातमा गम्भीर असर पुर्याएको छ। ट्रम्प प्रशासन भित्रका अधिकारीहरू भन्छन्, “भेनेजुएलामा स्वतन्त्र बजार र लोकतन्त्र पुनःस्थापना नभएसम्म प्रतिबन्ध खुकुलो हुँदैन।” तर राजनीतिक विश्लेषकहरूको भनाइमा ट्रम्प प्रशासनको वास्तविक लक्ष्य भेनेजुएलाको तेल बजारमा अमेरिकी प्रभाव पुनःस्थापित गर्नु र रूस–चीनको भूमिकालाई सिमित गर्नु हो।
ट्रम्प प्रशासनले हालै ड्रग कार्टेल र मिलिसियाहरूलाई “गैरकानूनी लडाकुहरू” को रूपमा वर्गीकरण गरेको छ। यस निर्णयले अमेरिकी सेनालाई ती समूहहरूमाथि प्रत्यक्ष हमला गर्न कानुनी छुट दिनेछ।
मदुरो सरकारले राष्ट्रीय स्वाभिमानको रक्षा भन्दै देशभर विरोध र प्रदर्शन आयोजना गरेको छ। राजधानी काराकासमा लाखौं मानिस सडकमा उत्रिए।सरकारले नागरिक मिलिसिया सक्रिय गर्दै अमेरिका विरुद्ध लामो संघर्षको तयारीको संकेत दिएको छ।
लाटिन अमेरिकी राष्ट्रहरूमा यस घटनाले विभाजित धारणा सिर्जना गरेको छ। क्यूबा, निकारागुवा र बोलिभिया जस्ता देशहरूले मदुरोलाई समर्थन जनाएका छन्, जबकि कोलम्बिया र ब्राजिलले अमेरिकी कदमलाई आंशिक समर्थन दिएका छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघले भने दुबै पक्षलाई संयम अपनाउन र संवादद्वारा समाधान खोज्न आग्रह गरेको छ।
ट्रम्पको लक्ष्य के हो ?
ट्रम्प प्रशासनका हालसम्मका कदमहरूले स्पष्ट संकेत दिन्छन्, उनी लाटिन अमेरिकामा अमेरिकी प्रभाव पुनर्स्थापित गर्न, तेल बजारमा नियन्त्रण कायम गर्न, र रूस–चीनको उपस्थिति घटाउन खोज्दैछन्। उनको नारा “अमेरिका फस्ट ” यसपटक पनि अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा आक्रामक रूपमै प्रयोग भइरहेको छ।
तर आलोचकहरूको दृष्टिमा यो केवल एक राजनीतिक प्रदर्शन हो, जसले अमेरिकी घरेलु समर्थन बढाउने तर क्षेत्रीय स्थायित्वलाई धमिलो बनाउने काम गरेको छ।
