सन् २०२१ मा अफगानिस्तानमा सत्ता कब्जा गरेपछि बाहिरी संसारका लागि एकढिक्का देखिएको तालिबानभित्र अहिले गहिरो आन्तरिक दरार उत्पन्न भएको छ । बीबीसीले प्राप्त गरेको एक गोप्य अडियो क्लिप र एक वर्ष लामो अनुसन्धानले तालिबानको शीर्ष नेतृत्वमा ‘काबुल’ र ‘कान्दाहार’ गरी दुई स्पष्ट गुट देखिएको खुलासा गरेको छ ।
तालिबानका सर्वोच्च नेता हिबतुल्लाह अखुन्दजादाले एउटा अडियोमा चेतावनी दिँदै भनेका छन्, “सरकारभित्रै मानिसहरू एक-अर्काको विरुद्धमा उभिएका छन् । यो विभाजनले हाम्रो इस्लामिक अमीरातलाई पतनतर्फ लैजानेछ ।”
बीबीसीको अनुसन्धान अनुसार तालिबानमा अहिले दुई फरक विचारधारा भएका समूह सक्रिय छन् । पहिलो कान्दाहार गुट (कट्टरपन्थी): यो गुटको नेतृत्व सर्वोच्च नेता हिबतुल्लाह अखुन्दजादाले गर्छन् । उनी कान्दाहारबाट शासन चलाउँछन् र अफगानिस्तानलाई आधुनिक संसारबाट टाढा राखेर पूर्ण रूपमा सख्तरूपको इस्लामिक कानुन (शरिया) लागू गर्न चाहन्छन् । उनी महिला शिक्षा र रोजगारीको पूर्ण विरोधी मानिन्छन् ।
दोस्रो काबुल गुट (व्यावहारिक): यसमा सिराजुद्दीन हक्कानी (गृहमन्त्री), मोहम्मद याकुब (रक्षामन्त्री) र अब्दुल घनी बरादर (उपप्रधानमन्त्री) जस्ता शक्तिशाली नेताहरू छन् । यो गुट सख्तरूपको इस्लामिक ढाँचाभित्रै रहेर पनि बाहिरी विश्वसँग सम्बन्ध राख्न, अर्थतन्त्र सुधार्न र महिलाहरूलाई शिक्षा दिनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्छ ।
सेप्टेम्बर २०२५ मा यी दुई गुटबीचको तनाव सतहमा आयो । सर्वोच्च नेता अखुन्दजादाले इन्टरनेट र फोन सेवालाई ‘इस्लाम विरोधी’ भन्दै देशभर बन्द गर्ने आदेश दिए । तर, काबुलमा रहेका मन्त्रीहरूले यसको विरोध गरे ।
अन्ततः हक्कानी, याकुब र बरादर मिलेर प्रधानमन्त्री मुल्ला हसन अखुन्दलाई दबाब दिए र सर्वोच्च नेताको आदेश उल्ट्याएर इन्टरनेट पुनः सुचारु गराए । तालिबानको इतिहासमा सर्वोच्च नेताको आदेश यसरी खुल्ला रूपमा उल्लंघन गरिएको यो पहिलो घटना थियो । यसलाई धेरैले ‘भित्री विद्रोह’ को रूपमा हेरेका छन् ।
सर्वोच्च नेता अखुन्दजादा सार्वजनिक रूपमा देखा पर्दैनन् । उनको आधिकारिक पुष्टि भएका दुईवटा मात्र फोटो छन् । उनले काबुलमा बस्ने आफ्नै मन्त्रीहरूलाई पनि विरलै भेट दिन्छन् । धेरैजसो मन्त्रीहरूलाई भेट्न हप्ताैँ कुर्नुपर्छ । उनले सुरक्षा निकाय र हतियारको वितरण जस्ता महत्त्वपूर्ण विभागहरू काबुलबाट हटाएर आफ्नो नियन्त्रणमा रहने गरी कान्दाहार पुर्याएका छन् ।
उनको कट्टरता यतिसम्म छ कि उनले आफ्नै छोरालाई ‘आत्मघाती हमलावर’ बन्न अनुमति दिएका थिए र सन् २०१७ मा उनको छोराको मृत्यु भएको थियो । उनी आफूलाई केवल अल्लाहप्रति जवाफदेही ठान्छन् र कुनै पनि सल्लाह लिन रुचाउँदैनन् ।
हालैका महिनाहरूमा सिराजुद्दीन हक्कानीले सार्वजनिक रूपमै जनतालाई बिर्सने सरकार धेरै दिन नटिक्ने भन्दै अखुन्दजादाको आलोचना गरेका छन् । अर्कोतर्फ, अखुन्दजादा पक्षधरहरूले एकै जनाको नेतृत्व चल्ने र बाँकीले आदेश मान्नुपर्ने भन्दै जवाफ फर्काइरहेका छन् ।
यद्यपि तालिबानका प्रवक्ता जबिहुल्लाह मुजाहिदले कुनै पनि विभाजन भएको कुरालाई अस्वीकार गर्दै यसलाई पारिवारिक मतभेद मात्र बताएका छन् । तर, बीबीसीको रिपोर्टले भन्छ, काबुलका व्यावहारिक मन्त्रीहरू र कान्दाहारका कट्टरपन्थी नेताहरूबीचको यो रस्साकस्सीले अफगानिस्तानको भविष्य कुन दिशामा जान्छ भन्ने तय गर्नेछ ।
(बीबीसी अफगान सेवाको विशेष रिपोर्टमा आधारित)
