काठमाडौँ । मध्यपूर्वमा बढ्दो भूराजनीतिक तनावका बीच अमेरिकाले इरानमाथिको आर्थिक दबाब अझ कडा बनाएको छ । अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयअन्तर्गतको विदेशी सम्पत्ति नियन्त्रण कार्यालयले इरानको प्रतिबन्धित तेल कारोबार र प्रतिबन्ध छल्न प्रयोग गरिएको ठूलो समुद्री व्यापार सञ्जालमाथि नयाँ प्रतिबन्ध घोषणा गरेको हो ।
यस कारबाहीअन्तर्गत इरानी ऊर्जा क्षेत्रका प्रभावशाली व्यक्ति मोहम्मद हुसेन शमखानीको नियन्त्रणमा रहेको समुद्री व्यापार सञ्जालसँग सम्बन्धित ५० भन्दा बढी व्यक्ति, कम्पनी र जहाजलाई प्रतिबन्धित सूचीमा राखिएको छ । पछिल्लो समय होर्मुज जलडमरूमध्यमा व्यापारिक जहाजमाथि भएका आक्रमण र बढ्दो तनावका बीच आएको यो निर्णयलाई विश्व ऊर्जा बजार र समुद्री सुरक्षाका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिएको छ ।
अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयका अनुसार प्रतिबन्धको दायरामा ६ जना व्यक्ति, २४ कम्पनी र २० वटा समुद्री जहाज परेका छन्। असगर अघिली देहकोर्डी र बेहजाद मोगदास प्रतिबन्धमा परेका प्रमुख व्यक्तिमध्ये हुन् ।
अमेरिकाको दाबीअनुसार उक्त सञ्जालले वित्तीय दलाल, ढुवानी व्यवस्थापन, समुद्री सञ्चालन र विभिन्न देशमा खोलिएका आवरण कम्पनीमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध छल्दै इरानी तेलको कारोबार गर्दै आएको थियो । प्रतिबन्धसँगै यी व्यक्ति, कम्पनी र जहाजसँग सम्बन्धित अमेरिकी अधिकार क्षेत्रभित्रका सम्पत्ति तथा आर्थिक हित तत्कालका लागि रोक्का गरिएको छ ।
अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले इरानको अवैध तेल कारोबारलाई त्यहाँको शासनको मुख्य आम्दानीको स्रोत भएको बताएका छन् । उनका अनुसार शमखानीको सञ्जाल इरानका लागि सबैभन्दा बढी आम्दानी गर्ने माध्यममध्ये एक हो र यसलाई लक्षित गरेर लगाइएको प्रतिबन्धले राष्ट्रिय सुरक्षा तथा अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री यातायातमा खतरा पुर्याउने गतिविधिको आर्थिक स्रोत कमजोर पार्ने उद्देश्य राखेको छ ।
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले पनि यो कारबाही शमखानीको अवैध ढुवानी सञ्जाल ध्वस्त पार्न केन्द्रित रहेको बताएको छ । यही सञ्जालबाट प्राप्त रकम व्यापारिक जहाजमाथि हुने आक्रमणका लागि प्रयोग हुँदै आएको अमेरिकाको आरोप छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार यो प्रतिबन्धले इरानलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेल बिक्री गर्न र त्यसबाट प्राप्त रकम स्वदेश भित्र्याउन थप कठिन बनाउन सक्छ। साथै इरानको तेल आपूर्तिमा असर परे विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा दबाब पर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
यसैगरी होर्मुज जलडमरूमध्यमा अमेरिका र इरानबीचको तनाव थप चर्किने सम्भावना पनि औँल्याइएको छ। विश्व व्यापारका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिने यस समुद्री मार्गको सुरक्षामा असर परे अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र ऊर्जा आपूर्तिमा समेत प्रभाव पर्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका अनुसार प्रतिबन्धित सञ्जालमा इरानी नागरिकसँगै विभिन्न विदेशी नागरिक र कम्पनीहरू पनि संलग्न रहेका छन्। अब अमेरिकाको यस कदमप्रति इरानले कस्तो प्रतिक्रिया जनाउँछ र यसले क्षेत्रीय सुरक्षा अवस्थालाई कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने विषयलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले चासोका साथ हेरिरहेको छ।
