काठमाडौं। संसारका सबैभन्दा रहस्यमय र अद्भुत संरचनाहरूको सूचीमा इजिप्टका पिरामिडहरूको नाम सधैँ शीर्ष स्थानमा आउँछ। करिब चार हजार पाँच सय वर्षअघि निर्माण भएका यी पिरामिड आज पनि उभिएका छन् र मानव सभ्यताको शक्ति, विज्ञान र श्रद्धाको प्रतीक बनेका छन्। यी विशाल संरचनाहरूलाई प्राचीन सात आश्चर्यमध्ये एक मात्र बाँकी रहेको चमत्कार मानिन्छ, र आधुनिक युगमा धेरैले यसलाई “संसारको आठौँ आश्चर्य” भनेर पनि सम्बोधन गर्छन्।
प्राचीन मिस्रको पुरानो राज्यको समयदेखि, फेरो (तत्कालीन शासक) हरूले आफ्नो शक्ति, धर्म र अमरत्व देखाउने उद्देश्यका लागि पिरामिडहरूको निर्माण गर्न थाले। गिजाको महान् पिरामिड, जसलाई फेरो फुको आदेशमा बनाइएको थियो जुन करिब २५६० ईसा पूर्वमा सम्पन्न भएको विश्वास गरिन्छ। खुफुका छोराहरू खाफ्रे र मेनकाउरेले पनि आफ्ना पिरामिडहरू निर्माण गराए, जसले गिजाको पठारलाई प्राचीन वास्तुकलाको अद्भुत सङ्ग्रहालयको रूपमा रूपान्तरण गरेको छ।
पिरामिडहरूको निर्माणको मुख्य उद्देश्य राजा वा फेरोको समाधि हुनु थियो। प्राचीन मिस्रवासीहरूले परलोकको जीवनमा गहिरो विश्वास राख्थे। उनीहरूका अनुसार मृत्यु पछि आत्मा निरन्तर बाँच्दछ र फेरोहरूको आत्मा देवत्वमा परिणत हुन्छ। त्यसैले पिरामिडलाई केवल मृतक राजा राख्ने स्थल मात्र नभई आत्मालाई स्वर्गमा पुग्ने मार्गको रूपमा बनाइन्थ्यो। यसमा राजाको सम्पत्ति, सुन, गहना, कपडा, खाना र पूजा सामग्रीहरू राखिन्थे। यसरी पिरामिडले परलोकका लागि आवश्यक सबै सुविधा सुनिश्चित गर्थ्यो।
चार हजार वर्षअघि यस्तो विशाल संरचना निर्माण गर्नु अत्यन्त चुनौतीपूर्ण थियो। इतिहासकार र पुरातत्त्वविद्हरूका अनुसार करिब २०,००० देखि ३०,००० जना मजदुरहरूले लगातार २० वर्षसम्म काम गरी पिरामिड तयार पारेका थिए। प्रत्येक ढुङ्गाको तौल १० देखि ८० टनसम्म थियो। लगभग २३ लाख ढुङ्गाको प्रयोग भएको थियो। चुनढुङ्गा र ग्रेनाइट अस्वानबाट गिजामा ल्याइएको थियो, जुन करिब ८०० किलोमिटर टाढा थियो। ढुङ्गा तान्न काठका स्लेज, र्याम्प र पानीको सहारा लिइएको विश्वास गरिन्छ। पिरामिडको प्रत्येक पाटो चारै दिशासँग सटीक रूपमा मिलाइएको छ। यो वास्तुकला कौशल आजसम्म अध्ययन र अनुसन्धानको विषय बनेको छ।
पिरामिड बाहिरी रूपमा चम्किलो सेतो चुनढुङ्गाले छोपिएको छ जुन सूर्यको प्रकाशमा सुनझैँ चम्किन्छ। भित्री संरचना ग्रेनाइटबाट बनेको छ र प्रमुख कोठाहरू ग्रान्ड ग्यालरी, क्विन्स चेम्बर र किङ्स चेम्बरभित्र रहेका छन्। यी कोठाहरूमा राजा खुफुका सुनका पेटी र पूजा सामग्रीहरू राखिन्थे। त्यस्ता कोठाहरूको निर्माण र योजनाले केवल वास्तुकलामा कुशलता मात्र होइन, त्यस युगको विज्ञान र इन्जिनियरिङ्को उन्नत स्तर प्रस्तुत गर्छ।
यद्यपि, इतिहासभर पिरामिड खोलिने र लुटिने क्रम चलिरह्यो। प्राचीन समयमा चोरहरूले राजाका लुकाएर राखेका वस्तुहरू लुट्थे। १८औँ र १९औँ शताब्दीमा युरोपेली अन्वेषकहरूले पिरामिडभित्र प्रवेश गरी अनुसन्धान गरेका थिए। अहिले ती वस्तुहरू विश्वका प्रमुख सङ्ग्रहालयहरूमा प्रदर्शनमा राखिएका छन्।
आजको युगमा पनि पिरामिड रहस्यमय रहिरहेकै छ। सन् २०१७ र २०२३ मा वैज्ञानिकहरूले आधुनिक प्रविधि, विशेष गरी ‘म्युन स्क्यानर’ प्रयोग गरी नयाँ गोप्य कोठा पत्ता लगाएका छन्। यो कोठा करिब ३० मिटर लामो छ र अझै अन्वेषण नभएको धार्मिक कक्ष हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। पिरामिड भित्रका वायु पथ र ऊर्जा प्रवाहका सङ्केतले यसको निर्माणमा भएको वैज्ञानिक र वास्तुकला कौशललाई अझ स्पष्ट बनाउँछ।
हाल पिरामिड पर्यटकहरूको प्रमुख आकर्षण बनेको छ। प्रत्येक वर्ष लाखौँ पर्यटकहरू गिजाको पठार पुग्छन्। यद्यपि प्राकृतिक क्षय, प्रदूषण र अत्याधिक पर्यटकको चापका कारण पिरामिडको बाहिरी भाग केही क्षतिग्रस्त भएको छ। सेतो चुनढुङ्गाको बाहिरी सतहमा देखिएको क्षयले संरचनालाई फुस्रो बनाएको छ। इजिप्ट सरकारले नियमित पुनः संरक्षण कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै संरचनाको सुरक्षा सुनिश्चित गरिरहेको छ।
गिजाको महान् पिरामिड प्राचीन सात आश्चर्यमध्ये सबैभन्दा अन्तिम बाँकी रहेको संरचना हो। अन्य आश्चर्यहरू बबिलोनको ह्याङ्गिङ गार्डेन, रोड्सको कोलसस, अर्टेमिसको मन्दिर आदि इतिहासमा विलुप्त भइसकेका छन्। सन् २००७ मा नयाँ सात आश्चर्य घोषणा गर्दा गिजाको पिरामिड सूचिमा परेन यद्यपि यसलाई “संसारको आठौँ आश्चर्य” मानिएको छ।
पिरामिड केवल ढुङ्गाको थुप्रो होइन, यो मानव सभ्यताको अमर प्रतीक हो। चार हजार वर्षभन्दा बढी समयपछि पनि यसको मजबुती, सौन्दर्य र रहस्यले मानिसहरूलाई मोहित बनाइरहेको छ। यसले मानव इतिहासमा देखाएको सन्देश स्पष्ट छ कि सीमित साधन र असीम इच्छाशक्ति मिल्दा असम्भव पनि सम्भव हुन्छ। आधुनिक इन्जिनियर र वास्तुकारहरूले गगनचुम्बी भवन बनाउँदा पनि गिजाको पिरामिडलाई प्रेरणाको स्रोत मान्छन्।
इजिप्टको पिरामिड आज पनि विश्वभरका मानिसका लागि अध्ययन, रहस्य र श्रद्धाको विषय बनेको छ। यसको इतिहास, निर्माण विधि र रहस्यमय संरचना मानव सभ्यताको अमरता र विज्ञानको अद्भुत सङ्गमको प्रमाण हो। यही कारणले गिजाको पिरामिड निश्चय नै संसारको आठौँ आश्चर्य हो र विश्वभरका लागि प्रेरणाको अविस्मरणीय प्रतीक बनेको छ।
–एजेन्सीहरुको सहयोगमा
